Zwolnienie lekarskie a zdrowie psychiczne w UK — fit note, prawa i rozmowa z pracodawcą
Zwolnienie z powodu stanu psychicznego bywa w polskiej społeczności tematem wstydliwym — bardziej niż złamana noga. Do tego dochodzi niepewność, czy w brytyjskim systemie w ogóle „tak można” i czy rozmowa z pracodawcą nie obróci się przeciwko nam.
Ten tekst nie jest poradą prawną. Zbieram w nim to, co mówią oficjalne źródła: gov.uk i ACAS.
Pierwsze siedem dni — nie potrzebujesz nic od lekarza
Zasada gov.uk brzmi: „Employees must give their employer a 'fit note’ […] if they have been ill for more than 7 days in a row and have taken sick leave”. Liczy się siedem dni z rzędu, wliczając dni wolne i weekendy.
Przez pierwszy tydzień obowiązuje self-certification — oświadczenie własne. Wypełniasz formularz pracodawcy albo formularz SC2 i to wystarczy. Pracodawca nie ma podstaw, by żądać w tym czasie zaświadczenia lekarskiego.
Kto może wystawić fit note
Wbrew powszechnemu przekonaniu — nie tylko lekarz. Od 1 lipca 2022 roku lista obejmuje:
- lekarza rodzinnego lub szpitalnego,
- pielęgniarkę (registered nurse),
- terapeutę zajęciowego (occupational therapist),
- farmaceutę (pharmacist),
- fizjoterapeutę (physiotherapist).
Źródło: gov.uk/taking-sick-leave. Praktycznie znaczy to, że jeśli termin u GP jest odległy, warto zapytać w przychodni, czy zaświadczenie może wystawić inna osoba z zespołu.
„Not fit for work” to nie jedyna opcja
Fit note ma dwa warianty. Pierwszy to not fit for work. Drugi — may be fit for work — pozwala wystawiającemu zaznaczyć, co pomogłoby wrócić: stopniowy powrót, zmienione godziny, zmienione obowiązki, inne warunki pracy.
Ta druga opcja bywa lepszym rozwiązaniem niż całkowita nieobecność, zwłaszcza gdy praca jest jednym z niewielu punktów oparcia w tygodniu. Warto o niej wiedzieć, bo rzadko ktoś sam ją proponuje.
Co mówi prawo o zdrowiu psychicznym w pracy
ACAS — czyli brytyjska instytucja doradcza w sprawach zatrudnienia — formułuje to jednoznacznie: „A mental health problem can be a disability under the Equality Act 2010. If an employee has a disability, their employer must make reasonable adjustments”.
Aby stan psychiczny był w tym rozumieniu niepełnosprawnością, musi mieć „substantial adverse effect” na zwykłe codzienne czynności, trwać 12 miesięcy lub dłużej i wpływać na rzeczy takie jak — cytując ACAS — „interacting with people, following instructions or keeping to set working times”.
Jeśli te warunki są spełnione, pracodawca musi wprowadzić rozsądne dostosowania i nie wolno mu dyskryminować. To nie jest kwestia dobrej woli.
Przykłady dostosowań, które wymienia ACAS
- zmiana godzin pracy lub stopniowy powrót po nieobecności,
- przesunięcie terminów albo zdjęcie części najbardziej obciążających obowiązków,
- zmiana sposobu komunikacji — na przykład pisemnie zamiast ustnie,
- praca zdalna lub w cichszym miejscu,
- przesunięcie progów uruchamiających procedurę absencyjną,
- regularne rozmowy kontrolne, wsparcie mentora.
Źródła: acas.org.uk — supporting mental health at work oraz acas.org.uk — mental health adjustments.
Czy trzeba mówić pracodawcy, co się dzieje
Tu trzeba być precyzyjnym, bo krąży wiele sprzecznych opinii. Na stronach ACAS, które sprawdziłem, nie ma reguły nakazującej ujawnienie diagnozy. Jest natomiast prosta zależność praktyczna: pracodawca nie ma obowiązku wprowadzać dostosowań, o których nie wie.
Można to rozdzielić. Powiedzenie „mam trudność ze zdrowiem, która wpływa na koncentrację i sen, pomogłoby mi X” to co innego niż podanie diagnozy. Pierwsze uruchamia rozmowę o dostosowaniach; drugie nie jest do tego konieczne.
Jeśli sytuacja jest złożona albo obawiasz się reakcji, warto najpierw zadzwonić na bezpłatną infolinię ACAS albo skontaktować się ze związkiem zawodowym, jeśli do niego należysz.
Bariera językowa — rzecz, o której się nie mówi
Rozmowa o własnym stanie psychicznym jest trudna w języku ojczystym. W drugim języku, z przełożonym, w formalnym kontekście — bywa niewykonalna. To nie jest kwestia poziomu angielskiego. Słownictwo emocjonalne przyswajamy w dzieciństwie i w obcym języku zwykle mamy go po prostu mniej.
Dwie rzeczy, które pomagają. Po pierwsze, napisz zamiast mówić — mail albo krótka notatka pozwalają dobrać słowa spokojnie i zostawiają ślad. Po drugie, przygotuj trzy zdania wcześniej: co się dzieje, jak wpływa to na pracę, o co konkretnie prosisz. Nie musisz opowiadać całej historii.
Pisałem szerzej o tym, jak język zmienia rozmowę o emocjach: terapia po polsku czy po angielsku.
Kiedy sięgnąć po pomoc pilnie
Jeśli praca przestała być tylko trudna, a stan się pogłębia — nie czekaj na kolejne zwolnienie. W Anglii zadzwoń pod 111 i wybierz opcję zdrowia psychicznego, dostępną całodobowo. W sytuacji zagrożenia życia — 999. Samarytanie: 116 123, bezpłatnie, całą dobę.
Co warto zapamiętać
- Do siedmiu dni — oświadczenie własne, bez zaświadczenia.
- Fit note może wystawić także pielęgniarka, farmaceuta, fizjoterapeuta lub terapeuta zajęciowy.
- Opcja „may be fit for work” bywa lepsza niż pełna nieobecność.
- Stan psychiczny może być niepełnosprawnością w rozumieniu Equality Act 2010 — wtedy dostosowania są obowiązkiem pracodawcy.
- Nie musisz podawać diagnozy, żeby poprosić o zmianę warunków.
Stan na sierpień 2026, na podstawie gov.uk i ACAS. To nie jest porada prawna — w sprawach spornych skontaktuj się z ACAS, Citizens Advice albo prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.
Jeśli to, co dzieje się w pracy, ciągnie się od dłuższego czasu, może warto przyjrzeć się temu spokojnie — piszę o tym na stronie terapia, a ceny podaję otwarcie w cenniku.
Jeśli przyczyną jest praca, która od dawna przerasta, zajrzyj do tekstu o wypaleniu zawodowym na emigracji.